Hoofdpagina

Uit Historie Nietap-Terheijl
Ga naar: navigatie, zoeken

Nietap is een dorp gelegen in de kop van Drenthe bij de grens met de provincie Groningen. Uit opgravingen is gebleken dat Nietap al zeven eeuwen bewoont wordt. In 1693 werd het voor het eerst als zelfstandig dorp genoemd in de haardsteden- en grondsschattingsregisters. Rond 1450 werd de borg Thedema gebouwd door de burgemeestersfamilie Thedema. De nog aanwezige gracht herinnert hier aan. Nietap is ontstaan als een agrarisch lintdorp langs de weg tussen Leek en Roden, de “Roderweg”die nu de J.P.Santeeweg heet. Tegen de natuurlijke grens van de waterloop 't Piepke met Leek ontstond een kleine kern van 13 huizen waaronder drie kroegen. Eén van deze kroegen heette "Nije Tap".

Nietap kende nog een weg in zuidelijke richting dat het dorp verbond met de uithof 'Ter Helle'. Deze historische laan - bekend als Baggelveldslaan - is nog deels aanwezig en liep van het huidige café De Waag naar het Baggelveld. De uithof werd gesticht door het Cisterciënser klooster van Aduard om monniken die de kloosterregels hadden overtreden te werk te stellen in het veen. Ook werden er door dit klooster boerderijen gebouwd. Eén van die boerderijen had de naam “Romen” en stond op de plek waar nu nog een boerderij genaamd Rome staat. De uithof werd later de havezate “Huize Terheijl”.

Het veen in dit gebied was aanleiding tot een eeuwen lange grensstrijd tussen de verschillende verveners: de heren van Nienoord en de monniken, en later de familie Thedema. Niet alleen het veen was voor de grondbezitters interessant, maar ook de aanwezige potklei. Daarom liet baron Borchart F.W. van Westerholt, bewoner van Huize Terheijl, in de 19e eeuw een steenfabriek bouwen aan de Toutenburgsingel. Potklei voor de stenen, en turf voor de ovens. Het kon niet beter. In 1853 werd Huize Terheijl verkocht en afgebroken, maar het bijbehorende grondgebied bergt tot op heden nog vele herinneringen aan deze tijd: de pingo Vagevuur, de gelijknamige voormalige boerderij in het Natuurschoonbos, de eerder genoemde Toutenburgerlaan, en de Baggelveldslaan.

Het dorp Nietap gaat aan de zuidkant vloeiend over naar het zogenaamde “Natuurschoonbos”. Zij vormen samen een eenheid. Het bos is eigendom en wordt beheerd door de “Vereniging tot behoud Natuurschoon Nietap-Leek en omgeving”. Deze vereniging is in haar soort één van de oudste particuliere natuurbeheerders van Nederland. Zij is reeds in 1922 opgericht. Het bos herbergt vanwege de bijzondere bodemgesteldheid – potklei – zeldzame vegetatie Het is een wildverbinding tussen het Leekstermeergebied via het esgrondengebied van Terheijl naar het Steenbergerveld. Het coulissenlandschap bij Terheijl is het uitloopgebied voor de onder andere in het bos aanwezige reeënpopulatie. Hoewel het behoud van de aanwezige natuurwaarden zeer belangrijk is, is het bos ook nadrukkelijk bedoeld als rustpunt en wandelgebied voor Nietap en wijde omgeving.

Omdat Nietap van oudsher een grensdorp was, vestigden zich hier in de loop der tijden allerlei lieden die goederen en diensten aanboden, soms met een illegaal karakter. Kroegen, pensions (met bijkomende diensten), bakkerijen, kruideniers, warenhuizen, smederijen, molens, garages; dit alles was in Nietap te vinden. Door allerlei maatschappelijke ontwikkelingen, bijvoorbeeld de opkomst van grootschalige winkelketens en de milieuwetgeving, is sinds de jaren zestig van de vorige eeuw deze middenstand afgekalfd. Er is nu vrijwel niets meer van over. Het winkelbestand is verdwenen naar de kernen Leek en Roden. Nietap is in korte tijd louter een woondorp geworden.

Door geleidelijke uitbreidingen aan de zuidkant is Nietap de laatste vijftig jaar van een lintdorp veranderd in een kleinschalig komdorp. Samen met Terheijl wonen er op het ogenblik ca. 1080 personen. Er is een rijk verenigingsleven. Circa vijftien verenigingen/groeperingen zijn op allerlei gebieden actief. De Buurtschap Nietap-Terheijl, opgericht in 1902, is de oudste vereniging voor plaatselijk belang in de provincie Drenthe. 85% van de bevolking van Nietap-Terheijl is lid van deze vereniging.